باز مى گردد ز عاشورا چه تنها ذوالجناح
حرف هايى سرخ دارد با دل ما ذوالجناح
از عطش مى آيد اين گيسو پريش بيقرار
دارد از دريا نشـانى هيـچ آيا ذوالجنـاح؟
از بلـوغ واقعـه مى آيـد اين توفـان سـرخ
پس چرا چيزى نمى گويد خدايا ذوالجناح
زخم مى بارد ز عاشوراى چشمانش ولى
با تمــام زخمــها برپاســت امــا ذوالجنــاح
دشت چشمانش پر از اسطوره هاى بى سر است
بــا كــه گــويــد تــرجمــان زخــم هــا را ذوالـجنــاح
مى رسد از راه با يك دشت گلزخم شهيد
تا كنــد بانــگ قيامــت را مهيــا ذوالجنــاح
لحظه اى بر بند چشمان شهيدت را، به خواب
زخمهايت مى شــود فــردا شكوفا ذوالجنــاح
وارث خون خدا امروز، تيغ خشم ماست
انتقـام عشـق را بگـذار با مـا ذوالجنـاح
رضا اسماعيلى

پس از شهادت اباعبدالله الحسين(ع) و ارسال سر مقدس آن حضرت در عصر عاشورا به كوفه، عمر بن سعد در روز يازدهم محرم دستور داد كه سرهاي ساير شهيدان را شست و شو داده و در ميان سركردگان سپاه خويش تقسيم كنند. تا آنان، آن سرها را به نزد عبيدالله برده و پاداش بگيرند.

هم چنين وي دستور داد كه كشته هاي خود را گردآوري كرده و بر آنان نماز بخوانند و سپس دفن كنند. ولي بدن هاي بي سر شهيدان را در آن بيابان رها كرد. آن گاه دستور داد زنان، كودكان و بازماندگان واقعه عاشورا را اسير و به همراه خود به كوفه ببرند.

هنگام خروج آنان از سرزمين كربلا، به خواسته اسيران و يا به دستور عمر بن سعد جهت تازه كردن داغ اسيران و عزيز از دست دادگان، آنان را از كنار پيكرهاي شهيدان عبور دادند.

لحظه وداع بازماندگان با بدن هاي بي سر شهيدان، محشري بود و دل هر سنگي را آب مي كرد.

در همين روز آنان را وارد شهر بزرگ كوفه كرده و جمعيت فراواني به ديدن اسيران آمدند، كه برخي اظهار خوشحالي و شادماني كرده و برخي ديگر در مظلوميت اهل بيت(ع) و در عزاي سيد شهيدان، مي گريستند و ضجّه مي كشيدند.

عبيدالله بن زياد در قصر دارالاماره كوفه، بار عام داد و تعداد زيادي از اشراف و أعيان و هواداران بني اميه در آن گرد هم آمده و سپس سرهاي شهيدان كربلا و اسيران و بازماندگان را بر مجلس عبيدالله وارد كردند. (1)

منابع:

1- الارشاد (شيخ مفيد)، ص 470؛ الفتوح (ابن اعثم كوفي)، ص 913؛ منتهي الآمال (شيخ عباس قمي)، ج1، ص 407

دور انديشي و تدبير امام حسين(ع) در شب عاشورا - سال 61 هجري قمري

امام حسين(ع) پس از اطمينان از عدم حمله دشمن در عصر روز نهم محرم و در شب عاشورا، فرصتي يافت تا با يارانش به گفت و گو پرداخته و امور سپاه را تنظيم و به عبادت و تهجّد خود بپردازد و براي روز بعد، خود را از هر جهت آماده نمايد. در اين جا وقايع شب عاشورا را فهرست وار به استحضار مي رسانيم:

1- خطبه امام حسين(ع).

امام حسين(ع) در شامگاه روز تاسوعا، يارانش را در خيمه اي بزرگ گرد آورد و براي آنان خطبه اي خواند و در بخشي از آن فرمود: اما بعد، من ياراني باوفاتر و بهتر از اصحاب خود سراغ ندارم و خويشاونداني نيكوكارتر و به حقيقت نزديكتر از خويشاوندان خود نمي شناسم، خدا شما را از جهت من، پاداش نيك عطا فرمايد. ياران من! بدانيد يك امشب، بيشتر در اين جهان به سر نخواهيم كرد و فردا از دست اين مردم، جان به سلامت نخواهيم برد. من به شما اجازه مي دهم كه همگي از اين سرزمين بيرون رويد و من بيعت خود را از شما برداشتم و اينك شب تاريك است و شما مي توانيد با كمال آسودگي خود را از چنگال دشمن برهانيد.

پس از سخنان آن حضرت، حاضران در مجلس از جمله برادران، فرزندان، برادر زادگان و عموزادگان آن حضرت، يكي پس از ديگري داد سخن داده و عرض كردند كه ما هرگز چنين نخواهيم كرد و تا زنده ايم، تو را تا آخرين قطره خونمان ياري خواهيم نمود.

پيش از همه، برادرش حضرت عباس(ع) سخن گفت و وفاداري و پايداري خويش را ابراز داشت. سپس ساير ياران امام حسين(ع) به وي اقتدا كرده و هر كدام به نوعي وفاداري خويش را اعلام كردند و از تنها گذاشتن آن حضرت و رفتن از سرزمين كربلا امتناع نمودند.

2- سفارش امام حسين(ع) به خواهرش زينب كبري(س).

حضرت زينب(س) هنگامي كه متوجه حالات امام حسين(ع) گرديد و يقين حاصل كرد كه وي از دنيا قطع اميد كرد و آماده لقاي الهي شده است، بسيار نگران و سراسيمه شد و به نزد آن حضرت رفت و عرض كرد: اي كاش مرگ مرا در مي يافت و به زندگي ام پايان مي داد و من شاهد چنين روزي نبودم. امروز گويا مادرم فاطمه زهرا(س)، پدرم حضرت علي(ع) و برادرم حسن مجتبي(ع) از دنيا رفته اند. اي يادگار گذشتگان و سرپرست بازماندگان! تو چرا؟

امام حسين(ع) خواهرش را دلداري داد و به وي فرمود: خواهرم! متوجه باش كه شيطان، حلم و بردباريت را از تو نربايد. خواهرم! آرام باش و از خدا بپرهيز و به اراده او خوشنود باش و بدان كه اهل زمين مي ميرند و آسماني ها باقي نمي مانند و غير خدا هر چه هست، از بين مي رود و جز ذات پاك باري تعالي كه موجودات را آفريد و مردم را مبعوث مي سازد و يكتاي بي همتا است، هيچ چيز ديگري برقرار نخواهد ماند. جدّم رسول خدا(ص)، پدرم، مادرم و برادرم كه از من بهتر بودند، همگي رفتند. بر من و هر مسلماني لازم است از آنان پيروي كرده و به راه آنان برويم.

آن حضرت، با بياني شيوا و آرام بخش، خواهرش را تسلي داد و بر قوه صبر و حلمش افزود و براي هميشه وي را آرام نمود.

3- تنظيم امور خيمه گاه.

امام حسين(ع) كه تجربيات ارزنده اي از نبرد با دشمنان داشت، با همان ياران اندك خود، تمام جوانب جنگ و دفاع بايسته را ملحوظ مي داشت و از پيش براي آن تصميمات لازم را اتخاذ مي كرد.

آن حضرت، براي دفاع بهتر و روان تر در برابر تهاجم احتمالي دشمن، دستور داد كه خيمه ها را به يكديگر نزديك كرده و با طناب هاي محكم آن ها را به هم پيوند دهند و در اطراف خيمه ها خندقي حفر كرده و آن ها را از خار و هيزم انباشته كنند، تا در هنگام هجوم دشمن از سه طرف آنان را با خندق هايي شعله ور مواجه كرده و از يك طرف با نيروهاي تدافعي خويش در برابر دشمن ايستادگي كنند.

اين تصميم و تدبير آن حضرت، بسيار اثر بخش و كارساز بود. زيرا بارها دسته هايي از اراذل و گروه هاي جنايت پيشه سپاه عمر بن سعد، قصد هجوم به خيمه گاه امام حسين(ع) را نمودند ولي با انبوهي از آتش مواجه شده و از ادامه كار خود منصرف گرديدند.

4- عبادت و تهجّد.

شب عاشوار به عنوان آخرين شب زندگاني امام حسين(ع) و ياران وفادارش، براي آنان بسيار با ارزش و مغتنم بود. آنان از اين شب، بيشترين و بهترين بهره هاي معنوي و عرفاني را تحصيل كرده و تا بامدادان روز عاشورا به راز و نياز، مناجات، نماز و قرائت قرآن پرداختند و روح و روان خود را با تهجّد و شب زنده داري صيقل داده و براي شهادت در راه خدا آماده كردند. (1)

منابع:

1- الفتوح (ابن اعثم كوفي)، ص 901؛ الارشاد (شيخ مفيد)، ص 442؛ لهوف سيد بن طاووس، ص 109

واقعه جانگداز كربلا - سال 61 هجري قمري

اين روز، پُر آوازه ترين روز سال و خاطره آميزترين روز تاريخ بشري است. در اين روز بزرگ، پاي مردي، فداكاري و سربلندي گروه اندكي از انسان هاي به خدا پيوسته در برابر خيل عظيم و كثير دشمنان و جنايت پيشه گان به نمايش درآمد.

اين روز، روز فداكاري امام حسين(ع) و ياران باوفاي وي مي باشد و تا ابد به آنان تعلق خواهد داشت.

در اين روز، حوادث و رويدادهاي مهمي در سرزمين كربلا به وقوع پيوست كه براي هميشه در تاريخ انسان ها ثبت و درج خواهد ماند.

در اين جا به طور گذرا به اهم رويدادهاي عاشوراي سال 61 قمري اشاره مي كنيم:

1- تنظيم صفوف سپاه.

امام حسين(ع) پس از نماز صبح عاشورا، سپاه كم تعداد خود را كه متشكل از 32 تن سواره و 40 تن پياده بودند، به سه دسته تقسيم كرد. دسته اول را در بخش ميمنه به فرماندهي زهير بن قين، دسته دوم را در بخش ميسره به فرماندهي حبيب بن مظاهر و دسته سوم را در قلب سپاه به فرماندهي خود آن حضرت تقسيم بندي كرد. هم چنين آن حضرت، بيرق سپاه را به برادرش حضرت عباس بن علي(ع) واگذارد و نيروهاي خود را در جلو و خيمه گاه را در پشت سر آنان قرار داد.

عمر بن سعد نيز فرماندهي ميمنه سپاه خود را به عمرو بن حجّاج، فرماندهي ميسره را به شمر بن ذي الجوشن، فرماندهي سواره نظام را به عروة بن قيس و فرماندهي پياده نظام را به شبث بن ربعي واگذاشت و بيرق سپاه را به دست غلامش "دريد" سپرد.

2- موعظه هاي امام حسين(ع).

امام حسين(ع) پيش از آغاز نبرد، بارها براي اندرز سپاه كفر پيشه دشمن، پيش قدم شد و با بيان خطبه هايي روشن گر، آنان را به حفظ آرامش و عدم خون ريزي دعوت كرد و از جنگ و مبارزه بازداشت.

آن حضرت، علاوه بر خود، برخي از ياران خويش را نيز در اين روز به نزد سپاهيان عمر بن سعد فرستاد و از طريق آنان، اين سپاه گمراه را به هدايت و حقانيت دعوت كرد.

3- ندامت حرّ بن يزيد.

حرّ بن يزيد كه از فرماندهان سپاه عمر بن سعد و از دلاوران و دلير مردان عرب بود، روز عاشورا پيش از آغاز درگيري رسمي، پشيمان شد و به سپاه امام حسين(ع) پيوست. با اين كه وي نخستين كسي بود كه راه را بر امام حسين(ع) بسته و با اجبار و اكراه، آن حضرت را به سوي سرزمين كربلا گسيل داشت، با اين حال، مورد پذيرش اباعبدالله الحسين(ع) قرار گرفت و آن حضرت، توبه اش را پذيرفت و او را در جمع يارانش قرار داد.

پيوستن حرّ بن يزيد و تعدادي از سپاهيان عمر بن سعد به سپاهيان امام حسين(ع)، دودلي و سردرگمي بسياري از كفر پيشه گان را به دنبال داشت و حالت عجيبي در ميان سپاهيان عمر بن سعد به وجود آورد.

4- هجوم سراسري دشمن.

عمر بن سعد كه تاب پيوستن افراد ديگري به سپاه امام حسين(ع) را نداشت، لشكريان خود را به جنبش درآورد و دستور حمله عمومي داد. در اندك مدتي دو سپاه به هم نزديك شده و نبرد سختي آغاز گرديد.

هر يك از ياران امام حسين(ع) با ده ها تن از سپاه دشمن به نبرد نابرابر و تن به تن پرداخت و هيچ سستي و ترديدي در وي ملاحظه نمي شد و اين روحيه بالاي رزمي و اعتقادي قوي، براي دشمن سنگين و كمرشكن بود.

در اين نبرد، حدود پنجاه تن از ياران امام حسين(ع) و صدها تن از سپاه دشمن كشته شدند.

5- نبرد انفرادي.

دشمن كه از نبرد سراسري و تهاجمي، نتيجه اي نگرفته بود، به تدريج به سوي نبرد انفرادي روي آورد.

زيرا اگرچه سپاه عمر بن سعد جملگي براي نبرد با امام حسين(ع) آمده بودند، ولي در ميان آنان مردان زيادي بودند كه جنگ با فرزندان رسول خدا(ص) را روا نداشته و به اكراه و اجبار در سپاه عمر بن سعد قرار گرفته بودند. بدين جهت در كار نبرد عمومي و هجوم سراسري تعلل مي ورزيدند و عمر بن سعد را در رسيدن به مقاصد پليدش ناكام گذشته بودند.

در اين مرحله نيز تعدادي از سپاهيان امام حسين(ع) كشته شدند.

6- نماز ظهر عاشوار.

ابوثمامه صيداوي در گرما گرم نبرد، به امام حسين(ع) نزديك شد و به آن حضرت عرض كرد، كه وقت زوال فرا رسيده است. امام حسين(ع) كه به نماز اهميت ويژه اي مي داد، دستور داد جنگ را متوقف كرده و همگي به نماز پردازند.

دشمنان كه به نماز اهميت چنداني نمي دادند، آن حضرت و يارانش را در حال نماز نيز مورد هجوم ناجوانمردانه قرار داده و با پرتاب تير آنان را نشانه مي گرفتند.

عبدالله حنفي كه خود را سپر امام حسين(ع) قرار داده بود، متحمل سيزده تير دشمن شد و عاقبت در حال دفاع از وجود شريف امام حسين(ع) به لقاء الله پيوست.

7- شهادت ساير ياران امام حسين(ع).

پس از نماز ظهر عاشورا، باقيمانده ياران امام حسين(ع) نيز يكي پس از ديگري به شهادت رسيدند. شير مرداني چون زهير بن قين، نافع بن هلال، مسلم بن عوسجه، حبيب بن مظاهر، حرّ بن يزيد، برير بن خضير و دلير مرداني از بني هاشم چون علي اكبر(ع)، عباس بن علي(ع)، قاسم بن حسن(ع)، عبدالله بن مسلم(ع) و افرادي ديگر در ياري مولا و سرورشان امام حسين(ع) جنگيدند و سرانجام به دست دشمنان اهل بيت(ع)، مظلومانه به شهادت رسيدند.

8- مبارزه و شهادت امام حسين(ع).

امام حسين(ع) پس از آن كه همه ياران خود را از دست داد، بانوان عصمت پناه را در خيمه اي گرد آورد و آنان را تسلي و دلداري داد و به صبر و شكيبايي سفارش نمود و با قلبي شكسته از آنان خداحافظي كرد. آن حضرت، فرزندش امام زين العابدين(ع) را كه در بيماري سختي به سر مي برد، جانشين خويش قرار داد و با او نيز وداع كرد و آماده نبرد با دشمن گرديد. امام حسين(ع) به تنهايي، ساعاتي با نيروهاي گسترده دشمن مبارزه كرد و تعداد زيادي از آنان را كشته و زخمي نمود.

خود آن حضرت نيز زخم هاي فراواني در ميدان مبارزه متحمل شد و بر اثر آن ها، از زين اسبش "ذوالجناح" به زمين افتاد و مورد هجوم وحشيانه دشمن قرار گرفت.

سرانجام شمر بن ذي الجوشن، با قساوت و بي رحمي تمام به بدن خونين و كم رمق آن حضرت نزديك شد و سر مباركش را از قفا جدا كرد و بدين طريق، روح شريفش را به اعلي عليين به پرواز در آورد. (1)

 منابع:

1-   الارشاد (شيخ مفيد)، ص 447؛ الفتوح (ابن اعثم كوفي)، ص 901؛ منتهي الآمال (شيخ عباس قمي)، ج1، ص 342؛ لهوف سيد بن طاووس، ص 114

جنايات سپاه عمر بن سعد، در عصر عاشورا - عاشورا (دهم محرم)، سال 61 هجري قمري

پس از شهادت جانسوز اباعبدالله الحسين(ع) و هفتاد و دو تن از ياران فداكار وي در صبح و عصر عاشورا، دشمنان اهل بيت(ع) جنايت هاي ديگري در عصر عاشورا مرتكب گرديدند، كه به طور اختصار به آن ها اشاره مي كنيم:

1- غارت خيمه هاي حسيني.

سپاهيان عمر بن سعد، به ويژه جنايت كاران گروه نابكار و سفاك شمر بن ذي الجوشن، پس از شهادت امام حسين(ع) به خيمه هاي آن حضرت يورش برده و آن ها را غارت كردند و چهارپايان، لباس ها، صندوق ها، اسلحه ها، خواركي ها و هر چه يافتند، تمامي آن ها را به يغما بردند. آنان، حتي حريم اهل بيت(ع) را مراعات نكرده و زيور آلات و البسه بانوان را به اجبار از آنان ستاندند و به تاراج بردند. به طوري كه زنان اهل بيت(ع) ناچار شده و به عمر بن سعد پناهنده گرديده و از شدت جنايت كاري شمر و گروه نابكارش شكايت كردند. با اين كه عمر بن سعد به ظاهر دستور داد كه از غارت خيمه ها دست بردارند، با اين حال منافقان و جنايتكاران به پست فطرتي و فرومايه گي خويش ادامه دادند. (1)

2- آتش زدن خيمه ها.

پس از غارت، اقدام به آتش زدن خيمه ها نمودند. در اندك مدتي تمامي خيمه ها هر چه در آن ها بود، در آتش ظلم يزيديان سوخت و نابود شد و حتي جان بازماندگان و يتيمان كاروان حسيني، با خطر آتش سوزي مواجه گرديد و بدين منظور، زينب كبري(س) به آنان دستور داد كه از خيمه ها بيرون رفته و به اطراف پناهنده شوند. تا از اين طريق از آتش سوزان خيمه ها در امان بمانند. (2)

3- اسب دواني بر پيكر شهيدان.

عمر بن سعد، بنا به دستور كتبي عبيدالله بن زياد، پس از شهادت امام حسين(ع) و ياران او در كربلا، تصميم به اسب دواني بر پيكرهاي خونين شهيدان گرفت.

ده نفر از منافقان و دشمنان اهل بيت(ع) براي اين كار پيش قدم شده و پس از نعل بندي اسبان خويش بر پيكرهاي شهيدان كربلا، اسب تاختند و پيكرهاي پر از جراحت و بي سر شهيدان را در هم شكستند.(3)

4- ارسال سر مقدس امام حسين(ع) به كوفه.

عمر بن سعد، براي خوش خدمتي بيشتر به دستگاه ظالمانه اموي، دستور داد سر بريده امام حسين(ع) را در عصر عاشورا با شتاب و سرعت به كوفه ببرند و عبيدالله را از پايان يافتن غائله كربلا با خبر گردانند. مأموريت رساندن سر مقدس امام حسين(ع) بر عهده خولي بن يزيد اصبحي گذاشته شد. ولي وي شب هنگام به كوفه رسيد و در آن وقت، دارالاماره بسته بود. به همين جهت شب را در خانه خويش گذرانيد و سر امام حسين(ع) را از ترس همسرش در تنوري پنهان كرد و در بامداد روز يازدهم به دارالاماره رفت و سر آن حضرت را تحويل عبيدالله بن زياد داد. (4)

منابع:

1- الارشاد (شيخ مفيد)، ص 468؛ منتهي الآمال (شيخ عباس قمي)، ج1، ص 399

2- لهوف سيد بن طاووس، ص 150

3- الارشاد، ص 469

4- همان، ص 470؛ منتهي الآمال، ج1، ص 401

ورود شمر بن ذي الجوشن به كربلا - سال 61 هجري قمري

در برابر كاروان كم تعداد امام حسين(ع) و يارانش، كه اهل و عيالشان نيز همراه آنان بودند، عبيدالله بن زياد نيروهاي رزمي فراواني به كربلا اعزام كرد.

وي، علاوه بر لشكر يك هزار نفري حرّ بن يزيد رياحي، چهار هزار تن به همراه عمر بن سعد، دو هزار نفر به همراه يزيد بن رَكاب كلبي، چهار هزار نفر به همراه حُصين بن نُمير سكوني، هزار نفر به همراه شبث بن ربعي، هزار نفر به همراه حجّار بن ابجر بجلي، سه هزار نفر به همراه مصار بن مزينه مازني، دو هزار نفر به فرماندهي شخص ديگر به كربلا اعزام كرد، تا با پيوستن به سپاه عمر بن سعد، جبهه سپاهيان يزيد را در برابر سپاهيان امام حسين(ع) تقويت و تحكيم نمايد.

اما شرورترين نيروهاي عبيدالله بن زياد، لشكر شمر بن ذي الجوشن بود، كه به استعداد چهار هزار تن به قصد نبرد حتمي با اهل بيت پيامبر(ص) وارد سرزمين كربلا شد. ورود شمر به كربلا، مصادف بود با روز نهم ماه محرم. (1)

هنگامي كه نامه رضايت بخش عمر بن سعد به دست عبيدالله بن زياد رسيده بود، شمر بن ذي الجوشن در مجلس وي حضور داشت و چون نظر عبيدالله درباره پيشنهاد عمر بن سعد، مبني بر مصالحه با امام حسين(ع) را مشاهده كرد، بر آشفت و به عبيدالله گفت: اي امير! آيا پيشنهاد او را پذيرفته اي؟ هم اينك حسين بن علي(ع) با پاي خود در سرزمين تو گام نهاد و در نزديكي تو مقيم گشت. به خدا سوگند، اگر امروز از تو رهايي پيدا كند، ديگر نمي تواني بر او دست يابي.

در آن صورت، او عزيزتر و نيرومندتر گردد و تو ناتوان تر و خوارتر خواهي شد. پس او را رها مكن و در اختيارت بگير، در اين صورت هر تصميمي كه درباره اش بگيري مي تواني جامه عمل به پوشاني. (2)

گفتار خصمانه و تحريك آميز شمر، اثر سويي در عبيدالله بن زياد به وجود آورد و نظرش را درباره امام حسين(ع) دوباره تغيير داد.

بدين جهت، در همان ساعت، نامه شديد اللحني براي عمر بن سعد نوشت و به اين مضمون، به وي فرمان داد: يا از حسين بن علي(ع) براي يزيد بيعت بگير و يا بر او بتاز و سرش را از بدن جدا كن و تمام ياران وي را از دم تيغ و تير بگذران و بر بدن هايشان اسب بدوان. گرچه اسب تاختن بر بدن هاي آنان، فايده اي ندارد وليكن چون از زبانم جاري شده است، بايد به عمل آوري.

سپس يادآور شد: اي عمر بن سعد! اگر آن چه را به تو فرمان داده ام انجام دهي، در نزد ما عزيز و سربلند خواهي بود و به آرزو و آمالت مي رسي، ولي اگر تمايلي براي نبرد با حسين بن علي(ع) نداري، از فرماندهي سپاه معزول و كارهاي سپاه را به شمر بن ذي الجوشن بسپار. (3)

عبيدالله، اين نامه را به شمر سپرد و او را روانه كربلا نمود و وي را بر كردار و رفتار عمر بن سعد، مراقب ساخت.

منابع:

1- الفتوح (ابن اعثم كوفي)، ص 891

2- بحارالانوار (علامه مجلسي)، ج 44، ص 390

3- الارشاد (شيخ مفيد)، ص 438؛ منتهي الآمال (شيخ عباس قمي)، ج1، ص 335

امتناع حضرت عباس(ع) و برادرانش از پذيرش امان نامه دشمن - سال 61 هجري قمري

حضرت فاطمه، مكنّي به "اُمّ البنين" همسر اميرمؤمنان(ع)، داراي چهار فرزند دلاور و رشيد بود، كه همگي در ركاب برادر و امامشان حضرت ابي عبدالله الحسين(ع) در كربلا حضور داشتند.(1)

حضرت عباس(ع)، كه بزرگترين آنان بود، از شهرت به سزايي برخوردار و به خاطر جمال زيبا، قامت رشيد، بهره مندي از دلاوري، غيرت و تعهد و تقوا، به "قمر بني هاشم" معروف و حضور وي در سپاه امام حسين(ع)، براي دشمنان اهل بيت(ع) بسيار سنگين و زجرآور بود.

بدين جهت، دشمن در صدد برآمد، تا وي و برادرانش را از جبهه توحيدي امام حسين(ع) گسسته و به جبهه باطل اموي ملحق كنند.

به همين منظور، شمر بن ذي الجوشن كلابي كه از قبيله ام البنين(س) بود، مأموريت يافت كه به حضرت عباس(ع) و سه تن از برادرانش امان نامه دهد.

وي، در عصر روز تاسوعا (نهم محرم) به نزديكي خيمه گاه امام حسين(ع) رفت و با صداي بلند فرياد زد: خواهر زادگانم كجايند؟

امام حسين(ع) كه منظور شمر را دانسته بود، به برادران خود فرمود: پاسخ شمر را بدهيد، اگر چه او فاسق است وليكن با شما قرابت و رابطه خويشاوندي دارد.

حضرت عباس(ع) به همراه سه تن از برادرانش ] عبدالله، جعفر و عثمان[ در نزد شمر حضور يافته و از او پرسيدند: حاجت تو چيست؟

شمر گفت: شما خواهر زادگان منيد. بدانيد تا ساعاتي ديگر شعله هاي جنگ برافروخته مي گردد و از ياران حسين بن علي(ع) كسي زنده نمي ماند. من براي شما امان نامه اي از عمر بن سعد آوردم. شما از اين ساعت در امان ما هستيد، مشروط بر اين كه از ياري برادرتان حسين(ع) دست برداشته و سپاهش را ترك كنيد.

حضرت عباس(ع) كه كانون غيرت، حميت و وفاداري بود، بر او بانگ زد و فرمود: بريده باد دستان تو و لعنت خدا بر تو و امان نامه تو. اي دشمن خدا! ما را فرمان مي دهي كه از ياري برادر و مولايمان حسين(ع) دست برداريم و سر در طاعت ملعونان و ناپاكان در آوريم. آيا ما را امان مي دهي ولي براي فرزند رسول خدا(ص) اماني نيست؟

شمر از پاسخ دندان شكن فرزندان ام البنين(س)، نااميد و خشمناك شد و با سرافكندگي به خيمه گاه خويش برگشت. (2)

برخي از روايات، به جاي شمر بن ذي الجوشن، شخصي به نام "عبدالله بن أبي محل بن حزام" برادرزاده ام البنين(س) را نام برده اند، كه براي حضرت عباس(ع) و برادرانش امان نامه برد، ولي با پاسخ منفي آنان روبرو گرديد. (3)

به هر روي، سپاه عمر بن سعد از اين ترفند نيز طرفي نبست و نتوانست خللي در سپاه يكپارچه و مستحكم امام حسين(ع) به وجود آورد.

منابع:

1- الارشاد (شيخ مفيد)، ص 342

2- همان، ص 440؛ بحارالانوار (علامه مجلسي)، ج 44، ص 391

3- معالم المدرستين (سيد مرتضي عسكري)، ج3، ص 105؛ الفتوح (ابن اعثم كوفي)، ص 895

فرمان حمله عمومي به خيام امام حسين(ع) از سوي عمر بن سعد - سال 61 هجري قمري

هنگامي كه عمر بن سعد، فرمانده كل سپاه عبيدالله بن زياد، با دريافت نامه شديد الحن عبيدالله احساس خطر كرد و با آمدن شمر بن ذي الجوشن به كربلا، وي را رقيبي براي فرماندهي خويش مي ديد، با دست پاچگي تمام و بدون اطلاع قبلي، در عصر روز تاسوعا (نهم محرم) فرمان حمله عمومي به سوي خيمه گاه امام حسين(ع) را صادر كرد.

وي با گفتن: "يا خيل الله اركبي و بالجنة ابشري"، سپاهيان خود را وادار به هجوم سراسري كرد و تلاش نمود تا كردار و رفتار خود را بايسته جلوه دهد و روحيات متزلزل سپاهيان خويش را تقويت كند، تا مبادا در نبرد با فرزندزاده رسول خدا(ص) دچار حيرت و سستي گردند.

امام حسين(ع) كه در آن هنگام، در پيش گاه خيمه اش به شمشير تكيه داده و به استراحت مختصر پرداخته بود، با صداي خواهرش زينب كبري(س) بيدار گرديد و خيل عظيم سپاهيان دشمن را در روبروي خود مشاهده نمود، كه در حال پيش روي به سوي خيمه گاه وي بودند.

آن حضرت، بي درنگ برادرش حضرت عباس(ع) را به همراه بيست تن از ياران فداكارش چون زهير بن قين و حبيب بن مظاهر به سوي سپاه دشمن فرستاد، تا از فرمانده آنان، علت تهاجم عمومي را جويا شوند.

حضرت عباس(ع) و هيأت همراه، به سران سپاه عمر بن سعد نزديك شده و پيام امام حسين(ع) را ابلاغ كردند و آنان در پاسخ امام حسين(ع) گفتند: از امير عبيدالله بن زياد فرمان آمده است كه حسين بن علي(ع) يا در طاعت او در آيد و با او بيعت كند و يا هم اينك آماده نبرد سرنوشت ساز باشد.

حضرت عباس(ع) پيامشان را به امام حسين(ع) رسانيد و از آن حضرت، كسب تكليف نمود. امام حسين(ع) به وي فرمود: از آنان بخواه كه امشب را صبر كرده و كار نبرد را به فردا واگذارند. زيرا دوست دارم شب آخر عمرم مقدار بيشتري به عبادت و نماز بپردازم و خدا مي داند كه من به راز و نياز با وي و نيايش در درگاهش چه قدر علاقمندم.

حضرت عباس(ع) بار ديگر به سوي سپاه دشمن رفت و درخواست امام حسين(ع) را به آنان ابلاغ كرد. عمر بن سعد كه مظنون به مسامحه كاري بود و شمر را رقيب خود مي ديد، از درخواست امام حسين(ع) سر باز زد و گفت: براي حسين، ديگر مهلتي نيست!

برخي از فرماندهان سپاه، زبان به اعتراض گشوده و گفتند: اي فرمانده! اگر كافران و مشركان از ما مهلت مي خواستند، ما دريغ نمي كرديم ولي از مهلت دادن به فرزندزاده رسول خدا(ص) امتناع مي كنيم؟

عمر بن سعد در برابر اعتراض هاي متعدد ياران خويش مواجه گرديد و به ناچار درخواست امام حسين(ع) را پذيرفت و به وي پيام داد كه يك شب را به شما مهلت دادم، ولي بامدادان فردا اگر بر فرمان امير، سر اطاعت فرود نياوريد، فيصله كار را به شمشير مي سپارم.

در اين هنگام، آرامش نسبي حاكم گرديد و هر دو سپاه به خيمه گاه خويش برگشته و منتظر فرا رسيدن روز بعد، يعني روز عاشورا شدند.(1)

۱- الارشاد (شيخ مفيد)، ص 440؛ منتهي الآمال (شيخ عباس قمي)، ج1، ص 337

پس از آن كه به دستور كتبي عبيدالله بن زياد، آب فرات بر روي امام حسين(ع) و يارانش بسته شد، وضعيت نگران كننده اي ميان سپاه امام حسين(ع) و سپاه عمر بن سعد پديد آمد و احتمال بروز جنگ و خون ريزي را، هر ساعت قوي تر مي كرد.

امام حسين(ع) براي كاستن حساسيت هاي دو سپاه و ايجاد تفاهم ميان طرفين، خواستار ملاقات خصوصي با عمر بن سعد، فرمانده سپاهيان عبيدالله بن زياد گرديد.

عمر بن سعد از پيشنهاد امام حسين(ع) استقبال كرد و در شب هشتم محرم، در خيمه اي ميان دو لشكر گاه، تشكيل جلسه داده و تا پاسي از شب با هم گفت و گو كردند. سپاهيان از متن گفت و گو آن دو بي خبر بودند، ولي همين مقدار مي دانستند كه آنان به توافق هاي تازه اي رسيده اند.(1)

ابومخنف روايت كرده است كه ملاقات آن دو، تنها يك بار نبود، بلكه آنان سه يا چهار بار با يكديگر ملاقات و گفت و گو كردند.(2)

عمر بن سعد، كه حوادث كربلا را پي در پي براي عبيدالله بن زياد گزارش مي كرد، پس از ملاقات با امام حسين(ع) نامه اي رضايت بخش براي عبيدالله ارسال كرد و در آن، يادآوري كرد: خداوند متعال، نائره جنگ ما را خاموش و أمر امت را اصلاح نمود. زيرا حسين بن علي(ع) هم اينك حاضر است از همان جايي كه آمده است، برگردد و يا به سوي يكي از مرزهاي كشور برود و بسان ساير مسلمانان زندگي كند. نه از او بر ضد ما و نه از ما بر ضد او چيزي در ميان نباشد، و يا به جانب شام نزد يزيد بن معاويه رفته و اختلافش را با وي حل و فصل كند. اي عبيدالله! اين پيش آمد، هم مي تواند موجب خرسندي تو و هم موجب اصلاح امت باشد. (3)

شايان ذكر است چيزهايي كه عمر بن سعد در اين نامه به آن ها اشاره كرد، برداشت هاي شخصي وي و يا مبالغه گويي اش براي آرام كردن عبيدالله و اصلاح ذات البين بود، تا از اين طريق زودتر غائله را پايان دهد و به حكومت "ري" دست يابد. زيرا امام حسين(ع) كه با هدف امر به معروف و نهي از منكر اقدام به قيام بر عليه باطل كرده بود، هيچ گاه به شخصي چون عمر بن سعد، چنين تعهدي نمي داد.

3- الارشاد (شيخ مفيد)، ص 437

پس از آن كه عمر بن سعد وارد كربلا گرديد، پيكي به نزد امام حسين(ع) فرستاد و از آن حضرت پرسش كرد، كه به چه منظوري به اين ديار روي آورده است و امام حسين(ع) در پاسخش فرمود: آمدن من به اين سرزمين به خاطر دعوت همشهري هاي شما بوده است، كه با ارسال هزاران نامه، مرا به سوي خود خواندند. هم اينك اگر از ادامه حركت من ناخرسنديد، من اصراري بر آن ندارم و حاضرم برگردم.

عمر بن سعد، پس از دريافت پاسخ امام حسين(ع)، دلگرم و به ايجاد صلح و سازش اميدوار گرديد.

از آن پس ميان امام حسين(ع) و عمر بن سعد، پيام هاي ديگري نيز مبادله و موجب فروكش كردن حساسيت هاي ابتدايي و كاستن خصومت طرفين شد.

امّا عبيدالله بن زياد، عامل يزيد بن معاويه در كوفه، كه بر جريان كربلا و نحوه رفتار عمر بن سعد با امام حسين(ع) إشراف و نظارت داشت، حاضر به مصالحه و پايان ماجرا بدون خون ريزي نبود و تلاش مي كرد كه اين أمر را سخت تر و حادتر نمايد.

بدين جهت، در هفتم محرم نامه اي براي عمر بن سعد نوشت و به وي دستور داد كه بر امام حسين(ع) سخت گيرد و ميان وي و آب فرات حايل گردد و نگذارد كه آن حضرت و يارانش از رود فرات استفاده كنند، تا در فشار قرار گرفته و تسليم گردند.

عمر بن سعد كه به خاطر دلبستگي به حكومت "ري" ، حاضر به انجام هر كاري شده بود، فرمان عبيدالله را بي درنگ به اجرا در آورد و عمرو بن حجّاج زبيدي را با پانصد سواره نظام، موكل آب فرات نمود، تا از دسترسي ياران امام حسين(ع)، به شريعه فرات جلوگيري نمايد.

سپاهيان عمر بن سعد از روز هفتم محرم، با شدت تمام از آب فرات مراقبت كرده و مانع دستيابي ياران امام حسين(ع) به آن شدند.

وليكن علي رغم سخت گيري و تلاش پي گير آنان، ياران امام حسين(ع) تا شب عاشورا از تاريكي شب استفاده كرده و خود را به رود فرات رسانيده و آب خيمه ها را تامين مي كردند. حضرت عباس بن علي(ع)، كه در دليري، غيرت و وفاداري، ضرب المثل دوستان و دشمنان بود، در آب رساني خيمه ها پيش گام و بسيار كوشا بود.(1)

منابع:

1- الارشاد (شيخ مفيد)، ص 434؛ بحار الانوار (علامه مجلسي)، ج 44، ص 315 و ص 389؛ كشف الغمه (علي بن عيسي اربلي)، ج2، ص 226 و منتهي الآمال (شيخ عباس قمي)، ج1، ص 335

عمر بن سعد بن ابي وقاص، كه از معاريف كوفه و از هواداران بني اميه بود، پيش از ماجراي خونين كربلا، حكم ولايت "ري"( شامل منطقه ري و بخش اعظمي از مناطق مركزي و شمالي ايران) را از عبيدالله بن زياد، عامل يزيد بن معاويه در كوفه و بصره گرفته بود. ولي هنوز به اين أمر اقدام نكرده بود، كه مخالفت امام حسين(ع) با يزيد و حركت وي به سوي كوفه پيش آمد كرد و همگان را به طريقي درگير ماجرا نمود.

عبيدالله بن زياد كه از توانايي هاي عمر بن سعد در مبارزات و جنگ ها با خبر بود و وي را در ميان هواداران بني اميه، مناسب نبرد با امام حسين(ع) مي ديد، به وي پيشنهاد فرماندهي سپاه رزمي خويش بر ضد امام حسين(ع) را داد و تنفيذ حكومت ري را مشروط به پايان بخشيدن ماجراي قيام امام حسين(ع) نمود.

عمر بن سعد در آغاز براي پذيرش اين أمر مهم، از خود ترديد و دو دلي نشان داد، ولي در برابر تطميع هاي شيطاني عبيدالله تسليم و پيشنهادش را پذيرفت و فرماندهي سپاه يزيد بن معاويه بر ضد امام حسين(ع) را بر عهده گرفت.

وي، براي اين منظور در رأس يك سپاه چهار هزار نفري از كوفه خارج شد و در سوّم محرم سال 61 قمري، يك روز پس از ورود امام حسين(ع) به كربلا، وارد اين سرزمين شد و از آن پس سپاه يك هزار نفري حرّ بن يزيد نيز به او پيوست و در تحت فرماندهي وي قرار گرفت. (1)

منابع:

1- بحار الأنوار (علامه مجلسي)، ج 44، ص 384؛ مقاتل الطالبيين (ابوالفرج اصفهاني)، ص 74؛ منتهي الآمال (شيخ عباس قمي)، ج1، ص 333؛ الفتوح (ابن اعثم كوفي)، ص 885

حضرت ابا عبدالله الحسين(ع) پس از دريافت نامه هاي فراوان اهالي كوفه، مبني بر رفتن آن حضرت به كوفه و بر عهده گرفتن قيام مردمي بر ضد بني اميه، در آغاز پسر عمويش مسلم بن عقيل(ع) را به نمايندگي خويش به آن ديار اعزام كرد و اهالي كوفه، به ويژه شيعيان و محبان اهل بيت(ع) از مسلم بن عقيل(ع) استقبال شاياني كرده و بيش از 18000 تن با وي بيعت كردند و مسلم بن عقيل(ع) پس از وصول اطمينان از صداقت كوفيان، نامه اي براي امام حسين(ع) نوشت و آن حضرت را به كوفه دعوت كرد و امام حسين(ع) در روز هشتم ذي حجه سال 60 قمري به همراه خانواده، فاميلان و ياران خود عازم كوفه شد. امّا در بين راه، در توقف گاه زرود، خبر شكست قيام شيعيان كوفه و شهادت مظلومانه مسلم بن عقيل(ع) به دست مزدوران عبيدالله بن زياد را دريافت كرد. با اين حال، به حركت اعتراضي خويش به سوي عراق ادامه داد. ولي پس از گذشتن از توقف گاه شراف، با سپاه يك هزار نفري عبيدالله بن زياد، به فرماندهي حرّ بن يزيد تميمي روبرو گرديد.

حرّ بن يزيد از سوي حصين بن نمير مأموريت داشت كه در جاده ميان مكه و كوفه به گشت زني پرداخته و در صورت برخورد با قافله امام حسين(ع)، آن را رديابي كرده و مانع ورودش به كوفه گردد.

امام حسين(ع) به محض رويارويي با سپاه خسته و تشنه حرّ بن يزيد، با آنان مهرباني كرد و همه را سيراب و از الطاف خويش برخوردار گردانيد.

حرّ بن يزيد كه پيش از اين، از امام حسين(ع) تصور ديگري داشت، در برابر مهرباني هاي آن حضرت، متأثر و منفعل شد و رفتاري غير خصمانه در پيش گرفت. ولي بنا به فرمان عبيدالله بن زياد ناچار بود، آن حضرت را تعقيب كرده و مانع ورودش به كوفه گردد. در توقف گاه عذيب هجانات، نامه اي از عمر بن سعد ] فرمانده نظامي سپاه عبيدالله بن زياد[ به دست حرّ بن يزيد رسيد و او را مأمور كرد كه بر امام حسين(ع) سخت گيرد و او را از بياباني خشك و فاقد آب و آباداني گذر دهد.

حرّ بن يزيد بر امام حسين(ع) سخت گرفت و او را به سرزميني غيرآباد وارد و مجبور به توقف نمود. امام حسين(ع) ناچار شد در آن جا توقف كرده و آن را خيمه گاه خويش قرار دهد.

امام حسين(ع) پس از رسيدن به اين سرزمين، پرسيد نام اين مكان چيست؟

گفتند: كربلا.

امام حسين(ع) همين كه نام كربلا را شنيد، گفت: اَللّهُمَّ اِنّي اَعوذُ بكَ مِنَ الكَربِ و البَلاءِ. سپس فرمود: اين جا، مكان كرب و بلا و محلّ محنت و عنا است، پس فرود آييد كه منزل و خيمه گاه ما اين جا است. اين زمين، محلّ ريختن خون ما است و در اين مكان، قبرهاي ما واقع مي گردد. اين ها را جدّم محمد مصطفي(ص) به من خبر داده است.

پس قافله حسيني در آن جا فرود آمد و خيمه هاي مظلوميت و شرافت خود را بر افراشت و در طرف ديگر، حرّ بن يزيد با ياران و سپاهيان خويش نازل شد و خيمه هاي دشمني و قتال با آل پيامبر(ص) را بر پا نمود.

شايان ذكر است، روز ورود امام حسين(ع) به سرزمين كربلا مصادف بود با روز پنج شنبه، دوّم محرّم سال 61 هجري قمري. (1)

بدين گونه، حركت امام حسين(ع) از مكه معظمه تا ورودش به كربلا، مدت بيست و چهار و يا بيست و پنج روز ادامه يافت.

منابع:

1- الارشاد (شيخ مفيد)، ص 416؛ منتهي الآمال (شيخ عباس قمي)، ج1، ص 320؛ الفتوح (ابن اعثم كوفي)، ص 871

هويزه‌ مركز يكي‌ از بخش‌هاي‌ شهرستان‌ دشت‌ آزادگان‌ در منطقه‌ي‌عمومي‌ غرب‌ اهواز است‌ كه‌ در جوار مرز بين‌ المللي‌ ايران‌ و عراق قرارگرفته‌ است‌. رژيم‌ ددمنش‌ حاكم‌ بر عراق در سال‌ 1359 با تهاجم‌ گسترده‌ي‌خود، آن‌ شهر را به‌ اشغال‌ در آورد و با تجاوز خود به‌ جان‌ و مال‌ وناموس‌ مردم‌، دختران‌ و زنان‌ جوان‌ را هتك‌ حرمت‌ نموده‌، در گورهاي‌دسته‌ جمعي‌ دفن‌ كردند و حتي‌ به‌ دختر بچگان‌ كم‌ سن‌ و سال‌ نيز رحم‌نكردند و با به‌ اوج‌ رساندن‌ جنايات‌ خود، روي‌ جنايت‌كاران‌ تاريخ‌ راسفيد نمودند.

حماسه‌ آفرينان‌ سپاه‌ اسلام‌ (متشكل‌ از ارتش‌ و سپاه‌) براي‌ آزادسازي‌ هويزه‌ از چنگال‌ خونين‌ دشمن‌، عمليات‌ نصر را در تاريخ‌15/10/59 در منطقه‌ي‌ غرب‌ اين‌ شهر آغازكردند. در دقايق‌ نخست‌ِحمله‌، تمام‌ خاكريزهاي‌ مقدم‌ دشمن‌ تسخير مي‌شود و با ادامه‌عمليات‌ و محاصره‌ي‌ دشمن‌، نزديك‌ دو هزار نفر از آنان‌ به‌ اسارت‌ درمي‌آيند.پس‌ از نبردي‌ سنگين‌، توپ‌خانه‌ي‌ فعال‌ دشمن‌ به‌ محاصره‌ وبعد به‌ تصرف‌ در مي‌آيد. لحظه‌ به‌ لحظه‌ خبرهاي‌ پيروزي‌ سپاه‌ اسلام‌موجي‌ از شادي‌ و اميد در دل‌ها بر مي‌انگيزد تا اين‌ كه‌ متأسفانه‌ باخيانت‌ بني‌ صدر خائن‌ و هم‌ پيمانان‌ او، پشتيباني‌ آن‌ها قطع‌ مي‌گرددو تانك‌هاي‌ ايران‌ به‌ طرز مشكوكي‌ از خطوط‌ مقدم‌ اقدام‌ به‌ عقب‌نشيني‌ مي‌كنند. نيروهاي‌ پياده‌ كه‌ شامل‌ تعدادي‌ از رزمندگان‌ شهادت‌طلب‌ سپاه‌ بودند، به‌ محاصره‌ي‌ دشمن‌ در مي‌آيند. تعدادي‌ از تانك‌هاكه‌ از غروب‌ پانزدهم‌ دي‌ ماه‌ در خواست‌ سوخت‌ و مهمّات‌ مي‌كردند،به‌ غنيمت‌ دشمن‌ در مي‌آيند.توپ‌خانه‌ با كمبود مهمّات‌ مواجه‌مي‌شود و ... نيروهاي‌ سپاه‌، بسيج‌، عشاير، دانشجويان‌ پيرو خط‌ امام‌و تعدادي‌ از نيروهاي‌ پياده‌ي‌ ارتش‌ در مقابل‌ ادوات‌ زرهي‌ دشمن‌مي‌ايستند. سيد حسين‌ علم‌الهدي‌' فرمانده‌ دلير سپاه‌ هويزه‌، به‌ جنگ‌شديدي‌ با دشمن‌ مي‌پردازد. تنها سلاح‌ سنگين‌ وي‌ آر.پي‌. جي‌ هفت‌است‌ كه‌ مهمّات‌ آن‌ نيز در حال‌ تمام‌ شدن‌ است‌. دشمن‌ از مقاومت‌حسين‌ به‌ خشم‌ آمده‌، تلاش‌ مي‌كند اين‌ دژ نفوذناپذير را در هم‌ بشكندولي‌ هر بار با پايمردي‌ و مقاومت‌ بي‌ نظير او و يارانش‌ مواجه‌ شده‌ وبا از دست‌ دادن‌ تعدادي‌ تانك‌، زمين‌گير مي‌شود. تعدادي‌ از نيروها هدف‌ گلوله‌هاي‌ مستقيم‌ تانك‌ قرار گرفته‌ وشهيد مي‌شوند. حلقه‌ي‌ محاصره‌ لحظه‌ به‌ لحظه‌ تنگ‌تر مي‌شود ونفرات‌ يك‌ به‌ يك‌ به‌ شهادت‌ مي‌رسند. حسين‌ با آخرين‌ موشك‌، يك‌تانك‌ را به‌ آتش‌ مي‌كشد و خود نيز هدف‌ يك‌ گلولة‌ تانك‌ شده‌ به‌شهادت‌ مي‌رسد. رزمندگان‌ اسلام‌ با غلتيدن‌ در خون‌ پاك‌ خود، حماسه‌ي‌ هويزه‌ راجاودان‌ ساختند و بدين‌ ترتيب‌ نام‌ هويزه‌ در تاريخ‌ كشور ما با احترام‌ ومظلوميت‌ باقي‌ ماند

 عمليات‌ نامنظم‌ و در نوع‌ خود گسترده‌ «نصر»، با هدف‌ آزادسازي‌ «جفير»، «پادگان‌ حميد» و در نهايت‌ «خرمشهر» و شرق‌ بصره‌ طرح‌ريزي‌ شد. بنا بر آن‌ بود تا با دستيابي‌ به‌ اهداف‌ مورد نظر، نيروهاي‌ دشمن‌ تا حومه‌ شهر «بصره» تعقيب‌ شوند. اين‌ طرح‌ فراگير و بزرگ‌ در روز15 دي‌ ماه1359، با استعداد سه‌ تيپ‌ زرهي‌ از لشكر6 و لشكر 92 زرهي‌ اهواز و دو گردان‌ پياده‌ از نيروهاي‌ سپاه‌ پاسداران‌ انقلاب‌ اسلامي، همچنين‌ شماري‌ از افراد ستاد جنگهاي‌ نامنظم‌ به‌ اجرا در آمد. رزمندگان‌ اسلام‌ از دو محور جاده‌ حميديه‌- سوسنگرد و هويزه‌ وارد عمل‌ شدند. در آغاز، كار با موفقيت‌ چشمگيري‌ پيش‌ رفت‌ و شمار فراواني‌ از سربازان‌ و افسران‌ عراقي‌ به‌ اسارت‌ نيروهاي‌ خودي‌ در آمدند، اما به‌ دليل‌ عدم‌ برنامه‌ براي‌ حفظ‌ و تثبيت‌ دستاوردهاي‌ عمليات‌ و ضعف‌ طراحي، رزمندگان‌ مجبور به‌ عقب‌نشيني‌ شدند. طي‌ اين‌ روند نزديك‌ به‌ يكصد و چهل‌ تن‌ از پاسداران‌ و دانشجويان‌ پيرو خط‌ امام‌ به‌ فرماندهي‌ شهيد سيدحسين‌ علم‌الهدي‌- فرمانده‌ سپاه‌ هويزه‌- در حلقه‌ محاصره‌ دشمن‌ قرار گرفته‌ و پس‌ از مقاومت‌ دليرانه‌ به‌ شهادت‌ رسيدند. اين‌ عمليات‌ دومين‌ تجربه‌ ناموفق‌ ارتش‌ جمهوري‌ اسلامي‌ ايران‌ در حملات‌ گسترده‌ بود كه‌ به‌ مدت‌ سه‌روز به‌ طول‌ انجاميد. در اين‌ حمله‌ عليرغم‌ شكست‌ حلقه‌ محاصره‌ شهر سوسنگرد، هويزه‌ در27 دي‌ ماه‌1359 به‌ اشغال‌ نيروهاي‌ دشمن‌ درآمد و با خاك‌ يكسان‌ شد. پس‌ ازپايان‌ عمليات‌ نصر، معروف‌ به‌ نبرد هويزه، تعداد1800 تن‌ از نيروهاي‌ دشمن‌ كشته، زخمي‌ و اسير شدند. همچنين‌55 دستگاه‌ تانك،3 فروند چرخبال‌ و50 دستگاه‌ خودروي‌ دشمن‌ منهدم‌ شد.

مباهله پيامبر(ص) با نصاراي نجران - سال نهم هجري قمري

پس از فتح مكه معظمه و طائف و مسلمان شدن اهالي يمن و عمان،تقيرباً تمامي مناطق جزيرة العرب در پوشش نظام اسلامي و حكومت توحيدي پيامبر اكرم(ص) قرار گرفت.

اما در اين منطقه بزرگ عربي، اقوام، قبايل و طوايفي بودند كه هنوز در برابر اسلام، تسليم نشده و يا حتي دشمني و فتنه انگيزي مي كردند.

منطقه نجران، كه در حد فاصل حجاز و يمن قرار دارد، در عصر پيامبر(ص)،تنها منطقه مسيحي نشين حجاز بود كه مسيحيان مقيم آن،با پشتيباني هاي كشور هاي مسيحي شاخ و شمال آفريقا و قيصر روم، ادامه حيات مي دادند.

پيامبر(ص)براي بزرگان اين منطقه نامه هايي ارسال كرد و آنان را به پذيرش دين اسلام و يا پرداخت جزيه[ماليات ويژه اهل كتاب] فرا خواند.

سران مسيحي نجران درباره نامه پيامبر(ص) به مشورت پرداخته و با افراد زيادي در اين باره گفتگو كردند. ولي به خاطر تبليغات و فضاي ويژه مسيحيان در آن منطقه،آنان هيچ يك از پيشنهادهاي رسول خدا(ص) را نپذيرفتند و براي رفع اين معضل،سه تن از بزرگان نجران، يعني:ابو حارثةبن علقمه[اسقف اعظم نجران و نماينده رسمي كليساي روم در حجاز]،عبدالمسيح بن شرحبيل معروف به عاقب[پيشواي اهالي اين منطقه]و اهتم [ياايهم]بن نعمان معروف به سيد[شخصي كهنسال و ريش سفيدو مورد احترام نجرانيان] به همراه ده تن و به روايتي سي تن و به روايتي ديگر شصت تن از مسيحيان نجران عازم مدينه منوره شده تابا رسول خدا(ص) به گفتگو بپر دازندو راه حلي پيدا نمايند.

آنان، پس از ورود به مدينه منوره، وارد بر پيامبر خدا(ص)در مسجد النبي شدند،ولي پيامبر(ص)اعتناي چنداني به آنان ننمود.مسيحيان علت آن را نمي دانستندو به نزد عثمان بن عفان و عبدالرحمن بن عوف كه پيشينه آشنايي با آنان داشته رفتندو علت آن را جويا شدند. ولي آن دو نيز چيزي در اين باره نمي دانستند و آنان را به نزد امام علي بن ابي طالب (ع)راهنمايي كرده برده و از آن حضرت، علت آن را پرسيدند.

امام علي(ع) فرمودند: چون شما با لباس هاي فاخر و تزئين كرده و صليب به گردن آويخته وارد مسجد شديد،پيامبر(ص) را از كردارتان ناخوش آمد، بايد لباس هاي خود را تغيير داده و با وضع ساده و بدون هيچ گونه تزيين به زر و زيوري بر آن حضرت وارد شويد، تا مورد استقبال وي قرار گيريد.

مسيحيان نجران،بر اساس فرموده حضرت علي(ع)، لباس و ظاهر خود را تغيير داده و با وضع ساده و عادي بر پيامبر(ص)وارد شدندو با آن حضرت به گفتگو پرداختند.

پيامبر(ص) با آنان در باره توحيد و شرك، نحوه آفرينش حضرت عيسي (ع)و ارتباط وي با خداي سبحان و باطل دانستن عقايد مسيحيان گفتگو كرد،امّا سران نجران گفتار آن حضرت را نپذيرفته و بر عقايد باطل خويش اصرار ورزيدند.

آنان، براي فرار از پذيرش حق،پيشنهاد مباهله دادند. بدين معنا كه دروقت معين، در جايي به عبادت و راز و نياز به در گاه خداوند متعال پردازخته و بر طرف مقابل نفرين كنند تا خداوند متعال، بر دروغ گو و باطل گرا عذابي نازل كرده و او را نابودسازد.

در همين زمان بر پيامبر(ص)آيه اي نازل شد و از مباهله بامسيحيان استقبال كرد.[فَمَن حاجَّكَ فيهِ مِن بَعدِ ما جا ئَكَ مِنَ العِلم فَقُل تَعالوا نَدعُ اَبنائَنا وَابنائُكُم...(1)]بنا بر اين، طر فين به مباهله رضايت داده و قرار شد در روز ديگر، در مكاني در بيرون شهر مدينه گرد هم آمده و اقدام به مباهله نمايند.

سران نجران،پيش از رسيدن به مكان مباهله به يكديگر گفتند: اگر رسول خدا(ص)با فرماندهان و ياران خود به مباهله آمد،معلوم است كه مقاصد دنيوي دارد و از رسالت و نبوت او خبري نيست و ما بايد با وي مباهله كنيم. اما اگر با فرزندان و اهل بيتش براي اين كار اقدام كرد، دانسته مي شود كه او مقاصد دنيوي ندارد و قصدش هدايت و راهنمايي انسان ها از جهالت و كفر و شرك است. در آن صورت،مباهله كردن با او خطر ناك است و بايد به او ايمان آورد و يا حداقل با وي مصالحه كرد.

موعد مقرر فرا رسيد و پيامبر(ص)به همراه دخترش حضرت فاطمه زهرا(س)و دامادش حضرت علي(ع)و دو سبطش حضرت امام حسن (ع)و حضرت ابا عبدالله الحسين(ع)از مدينه حركت كرد و به جايگاه مقرر رفت. مسلمانان مدينه نيز آن حضرت را مشايعت كرده و با ذكر صلوات،سلام و تكبير،آنان را همراهي مي نمودند.

مسيحيان نجران، زود تر از پيامبر(ص) در مكان مقرر اجتماع كردند. آنان همين كه ديدند پيامبر(ص) نزديكترين اقربا و اهل بيت ويژه خويش را براي مباهله آورد،احساس خطر كرده و از مبارزه و مباهله با آن حضرت منصرف شدند و منظره زيبا و نور بخش حضور پيامبر(ص)به همراه امام علي(ع)و فاطمه زهرا(س)و حسنين(ع)،آنان را مات و مبهوت كرد. به ناچار از مباهله سر باز زده و به آن حضرت پيشنهاد مصالحه دادند.

بدين ترتيب. در برابر عظمت و حقانيت دين مبين اسلام سر فرود آورده و به يكي از پيشنهاد پيامبر(ص)،يعني پرداخت جزيه و كمك به مسلمانان در جنگ با دشمنان اسلام، رضايت دادند و صلحنامه اي دراين باب تحرير كرده و طرفين امضا نمودند.

اين واقعه، علاوه بر اين كه يكي از معجزات بزرگ پيامبر(ص)است،دليل روشني بر حقانيت و معصوميت خاندان پاك رسول خدا(ص)يعني حضرت علي، حضرت فاطمه ،امام حسن و امام حسين[صلوات الله عليهم اجمعين]مي باشد.(2)

شايان ذكر است كه برخي از تاريخ نگاران و سيره نويسان،مباهله را در ذي حجه سال دهم برشمردند ،ولي با توجه به اينكه پيامبر(ص) پس از مباهله،حضرت علي(ع)را به يمن اعزام نمود و اعزام آن حضرت در رمضان سال دهم قمري بود، بي ترديد بايد رويداد مباهله در ذي حجّه سال نهم قمري باشد،نه در دهم.

منابع:

1- سوره آل عمران[3]، آيه 61

2-مسار الشيعه [شيخ مفيد]،ص22 ؛ الارشاد[شيخ مفيد]، ص151 ؛ الاقبال بالاعمال الحسنة[سيدبن طاووس]،ج2، ص310؛ تاريخ ابن خلدون، ج1،ص451 ؛ زندگاني چهارده معصوم ترجمه اعلام الوري [علامه طبرسي]،ص190 ؛ منتهي الآمال[شيخ عباس قمي]، ج1،ص93 و فرازهايي از تاريخ پيامبر اسلام(ص)[جعفر سبحاني]،ص                               

انگشتر بخشي حضرت علي(ع) به مستمند ونزول آيه ولايت - سال دهم هجري قمري

حذيفة بن يمان[از ياران معروفرسول خدا(ص)] روايت كرد: پيامبر اكرم(ص)،دامادش حضرت علي(ع)را به يمن اعزام نموده بود و چون خودش قصد حجة الوداع كرد، به علي(ع) پيام دادكه او نيز براي انجام حج به مكه رود.آن دو در مكه معظمه به يكديگر رسيدند و ما در آن هنگام همراه رسول خدا(ص)بوديم.روزي، حضرت علي(ع) به جانب كعبه رفت و در آن جا به نماز مشغول بود و در آن هنگام مستمندي از راه رسيد و از مردم در خواست كمك مي كرد و چون به حضرت علي(ع)رسيد،آن حضرت در حال ركوع بود،پس در همان حال،انگشتر خود را از دستش بيرون آورد و آن را به مستمند بخشيد.

ما كه در حضور رسول خدا(ص) بوديم، مشاهده نموديم كه بر آن حضرت آيه اي نازل گرديد و آن حضرت، آييه جديد النزول را براي ما قرائت كردند و آن عبارت بود از: اِنَّما وَ ليكُمُ اللهَ وَرَسُولُهُ وَ الَّذينَ يقيمُونَ الصَّلاةَ وَ يؤتُونَ الزَّكاةَ وَهُم راكِعُونَ.(1)

پيامبر (ص)براي نزول آيه ،تكبير گفت وسپس به مافرمود :بر خيزيد برويم ببينيم اين صفاتي را كه خداوند متعال در اين آيه بيان كرده است، در باره چه كسي مي باشد؟ چون پيامبر(ص) وارد مسجد الحرام گرديد، فرد مستمندي را ديد و ازاو پرسيد: از كجا مي آيي؟

گفت:از نزد آن مرد نماز گذار مي آيم،كه حلقه انگشتري خود را در حال ركوع، به من بخشيد. پيامبر(ص)بار ديگر تكبير گفت و جلو تر رفت،تا به علي(ع)رسيد، كه در حال خواندن نماز بود. از اوپرسيد:اي علي!امروز بر تو چه گذشت؟

حضرت علي(ع)داستان مرد نيازمند و انگشتر بخشيدن خود به وي را براي رسول خدا(ص)باز گو كرد و پيامبر(ص)با شنيدن آن داستان، براي بار سوم ، تكبير گفت.(2)

اين فضيلت ديگري براي مولاي متقيان امير مومنان(ع)است كه در قرآن مجيد بيان گرديد و خداوند متعال با نزول چنين آيه هايي، زمينه معرفي آن حضرت را براي جانشين رسول خدا(ص)فراهم مي كرد، تا پس از رحلت رسول خدا(ص) امت اسلام بدون رهبر و پيشوا نمانند.

منابع:

1- سوره مائده(5)، آيه 55

2- مسار الشيعه[شيخ مفيد]،ص23 ؛الاقبال بالاعمال الحسنة[سيد بن طاووس]، ج2 ،ص241 و ص368و ص371

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم

هرکس علی را دوست بدارد ، خداوند ملک الموت را با مهربانی و ملاطفت به سویش می فرستد و خداوند عزّوجلّ ترس از (دو فرشته) منکر و نکیر را از او برطرف می سازد و قبرش را نورانی گرداند و روسپیدش نماید .

(بحارالأنوار جلد 65 صفحه124 )

1- رهايي حضرت ابراهيم(ع) از آتش نمروديان.

قرآن كريم به اين واقعه اشاره نمودو فرمود:قالُواحَرِّ قُوهُ وَانصُرُوا آلِهَتَكُم اِن كُنتُم فاعِلينَ، قُلنا يا نارُكُوني بَرداً وَ سَلاماً عَلي اِبراهيمَ.(1)

2- پيروزي حضرت موسي(ع) بر ساحران فرعون و از ميان بردن سحر هاي ساحران فرعوني.

قرآن كريم در اين باره فرمود:قالَ فَأتِ بِهِ اِن كُنتَ مِنَ الصادِقينَ، فَألقي عَصاهُ فاِذاهِي ثُعبانٌ مُبينٌ.(2)

3- حضرت موسي(ع)طي حكمي يوشع بن نون(ع) را به جانشيني خويش برگزيد و در ميان قوم بني اسرائيل،در باره فضائل و شايستگي هايش به سخنراني پرداخت واين قوم را بر تصميم خويش ، شاهد گرفت.

4-حضرت سليمان بن داوود(ع)،طي حكمي آصف بن برخيا(ع) را جانشين خويش ساخت و مردم را بر اين تصميم خويش ، شاهد گرفت وبا دلائل وبينات روشن ، شايستگي هاي وي را به اثبات رسانيد.

5- حضرت عيسي بن مريم(ع)جانشيني شمعون صفا(ع) را در نزد پيروانش آشكار كرد و وي را رسماً وصي خود گردانيد.

6- پيامبر اسلام(ص)در آخرين ماه هاي عمر شريف خود،داماد وپسر عمويش حضرت علي (ع) را جانشين خويش ساخت و ضمن معرفي وي به مسلمانان، از آنان در غديرخم بيعت گرفت.

به هر روي، اين روز، روز بسيار مبارك وبا ميمنتي است.(3)

بنا به حديثي از ميثم تمّار[از خواصّ اصحاب حضرت علي(ع) واز حواريان وصاحبان سرّ آن حضرت] حوادث ذيل در ماه ذي حجه ويا در هجدهم ذي حجه به وقوع پيوست: پذيرش توبه حضرت آدم(ع)؛ پذيرش توبه حضرت داوود(ع)؛ رهايي حضرت يونس(ع)از شكم ماهي وافتادن در ساحل دريا؛ استقرار يافتن كشتي حضرت نوح(ع) پس از فروكش كردن طوفان، بر كوه جديد و رويداد هاي ديگر.(4)

7- تعدادي از معترضين در شب هجدهم ذي حجّه وارد قصر عثمان شده و وي را ناباورانه به قتل آوردند و در اين ميان يكي از انگشتان دست همسرش نائله بنت فرافصه، قطع گرديد. بيشتر معترضان و يورش آوران به خانه عثمان،از اهالي مصر بوده و پس از قتل او، مانع دفنش گرديدند.

8- اقدا م مردم براي بيعت با امام علي(ع) - سال 35 هجري قمري

منابع:

1- سوره انبياء(21)، آيه 68و69

2- سوره شعراء(26)،آيه 31 و32

3- مسارالشيعه [شيخ مفيد]،ص 22؛بحارالأنوار [علامه مجلسي] ج 13، ص493

4- بحارالأنوار[ علامه مجلسي]،ج45،ص202

امام علي بن محمد(ع)،كه لقب هايشهادي،نقي،نجيب،مرتضي،ناصح،عالم،مؤتمن،منتجب و طيب است،امام دهم شيعيان مي باشد. امام هادي(ع)مكنّي به"ابوالحسن" است و علاوه بر آن حضرت،سه تن از امامان معصوم ديگر،يعني امام علي بن ابي طالب(ع)،امام موسي بن جعفر(ع)و امام رضا(ع)نيز داراي اين كنيه مي باشند.وليكن براي تمييز و تعيين هر يك ازآنان،كنيه"ابوالحسن" به طورمطلق، براي امام علي(ع)قرار داده شدو به امام موسي بن جعفر(ع)"ابوالحسن اول"،به امام رضا(ع)"ابو الحسن ثاني"و امام هادي(ع)"ابو الحسن ثالث"گفته مي شود.(1)

پدر بزرگوارش امام محمد تقي(ع)،معروف به جوادالأئمه(ع)،امام نهم شيعيان است كه با شش واسطه به امام علي بن ابي طالب(ع) مي رسد.

مادر امام هادي(ع)،بانويي شريف و نجيب ، به نام"سمانه مغربيه"است،كه امام علي النقي(ع)در شأن وي فرمود مادرم به حق من عارف و از بهشتيان است و شيطان سر كش به او نزديك نمي شود و مكر جبّاران به وي اثابت نمي كند.او در پناه خدايي است كه نمي خوابد و مادر صديقان و صالحان را به خود وا نمي گذارد.(2)

ميلاد مسعودامام هادي(ع)درقريه"صُريا"واقع در سه مايلي مدينه منوره واقع گرديد. همان طوري كه در رويداد دوم رجب بيان كرديم در باره تاريخ تولد امام هادي(ع)

اتفاق نظري ميان مورخان و سيره نويسان نيست.برخي از آنان،تاريخ تولدش را نيمه ذي حجّه وبرخي ديگر دوم و يا پنجم رجب ذكر كرده اند. همچنين در باره سال تولدش،

برخي سال 212 و برخي ديگر سال 214 قمري را بيان كردند.(3)

اما قول معروف و مشهور شيعه همان پانزده ذي حجّه سال 212 قمري است و بدين جهت اين روز را به خاطر ميلاد مبارك آثار آن حضرت، گرامي مي دارند.

منابع:

1-منتهي الآمال[شيخ عباس قمي]،ج2،ص361؛وقايع ألايام[شيخ عباس قمي]،ص296

2-منتهي الآمال،ج2،ص361

3- الكافي[شيخ كليني]،ج1،ص497؛ الارشاد[شيخ مفيد]،ص635؛ كشف الغمه[علي بن عيسي اربلي]، ج3،ص230؛ منتهي الآمال،ج2،ص361

در شب چهاردهم ذي حجّه كه قرص ماه كامل بود، تعدادي از مشركان مكه و يا به روايتي چهارده تن از اصحاب عقبه[افرادي از اهالي يثرب در عقبه مني در مكّه معظمه با پيامبر خدا(ص) پيمان بسته و به طوري پنهاني با او بيعت كرده بودند] از آن حضرت، در خواست معجزه كردند و به وي گفتند:هر پيامبري دا راي معجزه است، معجزه شما در اين شب چه مي تواند باشد؟

پيامبر(ص)فرمود:شما از من چه معجزه اي مي خواهيد؟

آنان گفتند:اگر خدا با تواست و تو در نزد او قدرو منزلتي داري،از او بخواه كه قرص قمر [ماه]را دو قطعه كند و آن دو را از هم جدا نمايد.

پيامبر(ص)در باره پيشنهاد آنان مي انديشيد كه جبرئيل امين بر او نازل شد و عرض كرد:اي محمد!خداي سبحان به تو سلام مي رساند و مي فرمايد:هر چيزي در اين عالم را به فرمان تو در آوردم، هر چه ازمن بخواهي اجابت كنم.

آن گاه،آن حضرت سرش را به سوي آسمان بلند كرد و به ماه دستور داد كه به دو نيم شود. در همان حال ، ماه به دو نيمه شد و معجزه الهي به وقوع پيوست.

پيامبر(ص)و پيروان او به سجده رفته و خداي قادر و سبحان را شكر نمودند.

آن گاه، به آن حضرت گفتند: آيا امكان دارد كه دونيمه ماه به هم بپيوندد وهمانند سابق شود؟

پيامبر(ص)اشاره اي به ماه كرد و دستور داد كه به هم بپيوندند.

مشركان مكّه[و يا اصحاب عقبه] بار ديگر از آن حضرت درخواست كردند كه وي معجزه كرده و بالاي ماه را بشكافد.

آن حضرت براي اتمام حجت بر آنان، بارديگر اشاره به ماه كرد و فرمان داد كه در بالايش شكافي پديد آيد.

در همان لحظه انشقاقي پديد آمد و بالاي ماه شكافته شد و معجزه "شق القمر"به وقوع پيوست.

پيامبر(ص)و پيروانش سجده شكر كرده و خداي سبحان را كه چنين معجزه اي به پيامبرش عنايت كرد،سپاس گفتند.

آن گاه پيامبر(ص)به ماه اشاره كرد كه به حال سابقش برگردد.

مشركان و كافران كه با چشم خود شاهد اين معجزه الهي بودند،به عهدشان وفا نكرده و براي ايمان آوردن به پيامبر(ص)بهانه آوردندو گفتند:ما منتظر بازگشت مسافرانمان از شام و يمن ميمانيم،اگر آنان نيزاين معجزه را ديده باشند به تو ايمان مي آوريم و در غير اين صورت معلوم مي شود كه بر ما سحر و جادو كردي و دشمني ما نسبت به تو افزون مي گردد.

به هر روي،مشركان با اين بهانه از زير بار عهد و پيمانشان شانه خالي كرده و به آن حضرت ايمان نياوردند و گفتند كه كار محمد(ص)، سحرو جادو بود.با اين كه برخي از علماي اسلامي در اصل معجزه شق القمر تشكيك كرده اند ولي اكثر قريب به اتفاق علما،مفسران و مورخان اسلامي،آن را تأيد كرده و شأن نزول سوره قمر(54)قران مجيد را در همين رابطه مي دانند.

(1)

منابع:

1- :مجمع البيان[علامه طبرسي]،ج10-9،ص281 ؛ بحارالانوار[علامه مجلسي]،ج71 ،ص352 ؛ وقايع الايام[شيخ عباس قمي]،ص 120